शिक्षणमहर्षी, माजी राज्यपाल पद्मश्री डॉ. डी. वाय. पाटील यांचे निधन

वयाच्या ९१ व्या वर्षी कोल्हापुरात घेतला अखेरचा श्वास; उद्या कोल्हापुरात शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार!

कोल्हापूर (जिल्हा प्रतिनिधी) : ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ, काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते आणि त्रिपुरा, बिहार व पश्चिम बंगालचे माजी राज्यपाल पद्मश्री डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव तथा डी. वाय. पाटील यांचे मंगळवारी कोल्हापूर येथे निधन झाले. ते ९१ वर्षांचे होते. गेल्या काही काळापासून त्यांची प्रकृती खालावली होती. त्यांच्यावर उपचार सुरू होते. त्यांच्या निधनामुळे महाराष्ट्राच्या शैक्षणिक, राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रातील एक दूरदर्शी अन् दीपस्तंभ मानले जाणारे व्यक्तिमत्त्व काळाच्या पडद्याआड गेले असून सर्वत्र तीव्र हळहळ व्यक्त केली जात आहे. माजी गृहराज्यमंत्री सतेज उर्फ बंटी पाटील आणि उद्योगपती डॉ. संजय पाटील हे त्यांचे सुपुत्र होत. त्यांच्या पश्चात मोठा परिवार असून शैक्षणिक व सामाजिक वारसा पुढे चालवणारे अनेक वारसदार आहेत. डॉ. पाटील यांचे पार्थिव बुधवारी, ५ ऑगस्ट रोजी सकाळी ११ ते सायंकाळी ४ वाजेपर्यंत कोल्हापूरमधील कसबा बावडा येथील ‘यशवंत निवास’ येथे अंत्यदर्शनासाठी ठेवण्यात येणार आहे. त्यानंतर अंत्ययात्रा निघणार असून, कसबा बावडा येथील डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेजच्या परिसरात त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांच्यासह सर्वपक्षीय नेत्यांनी त्यांच्या निधनाबद्दल शोक व्यक्त केला आहे.

२२ ऑक्टोबर १९३५ रोजी जन्मलेल्या डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी आपल्या सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात काँग्रेस पक्षातून केली. अगदी सामान्य कार्यकर्त्यापासून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास थक्क करणारा ठरला:

• १९५७ ते १९६२: कोल्हापूरचे महापौर म्हणून प्रभावी कामगिरी.
• १९६७ व १९७२: पन्हाळा विधानसभा मतदारसंघातून आमदार म्हणून विधानसभेत प्रतिनिधित्व.
• घटनात्मक पदे: केंद्र सरकारने त्यांच्या प्रशासकीय कौशल्याची दखल घेत त्यांची राज्यपालपदी नियुक्ती केली. त्यांनी त्रिपुरा (२००९-२०१३) आणि बिहार (२०१३-२०१४) चे राज्यपाल म्हणून जबाबदारी सांभाळली, तसेच पश्चिम बंगालचा अतिरिक्त कार्यभारही यशस्वीपणे पार पाडला.

१९७८ च्या विधानसभा निवडणुकीतील पराभवानंतर त्यांनी वयाच्या ४५ व्या वर्षी सक्रिय राजकारणापासून दूर होत पूर्णवेळ शिक्षण क्षेत्राला वाहून घेण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला. १९८३ मध्ये नवी मुंबई येथे अभियांत्रिकी महाविद्यालयाची स्थापना करून त्यांनी शिक्षण क्षेत्रातील मोठ्या प्रवासाची मुहूर्तमेढ रोवली. महाराष्ट्रासह देशभरात वैद्यकीय, अभियांत्रिकी, व्यवस्थापन व कृषी महाविद्यालयांचे अथांग जाळे उभारून त्यांनी लाखो ग्रामीण व सर्वसामान्य विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाची कवाडे खुली करून दिली. शिक्षण क्षेत्रासोबतच त्यांनी वैद्यकीय संशोधन आणि गरीब रुग्णांसाठी चॅरिटेबल हॉस्पिटल्स सुरू केली. नवी मुंबईतील नेरुळ येथील आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे ‘डी. वाय. पाटील स्टेडियम’ हे त्यांच्या क्रीडा क्षेत्रातील दूरदृष्टीचे आजही जिवंत प्रतीक आहे.

समाजसेवा आणि शिक्षण क्षेत्रातील अभूतपूर्व योगदानाबद्दल भारत सरकारने १९९१ मध्ये त्यांना ‘पद्मश्री’ या सर्वोच्च नागरी पुरस्काराने सन्मानित केले. याशिवाय ब्रिटनची ‘नॉटिंगहॅम ट्रेंट युनिव्हर्सिटी’, अमेरिकेची ‘वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी राउंडटेबल’ आणि कोल्हापूरच्या शिवाजी विद्यापीठाकडून त्यांना मानद डॉक्टरेट (D.Lit.) प्रदान करण्यात आली होती.

“डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी शिक्षण हेच समाजपरिवर्तनाचे सर्वात प्रभावी माध्यम मानून आयुष्यभर कार्य केले. देशभरात शैक्षणिक संस्था उभारून त्यांनी लाखो विद्यार्थ्यांच्या आयुष्याला नवी दिशा दिली. त्यांच्या निधनाने देशाने एक महान शिक्षणमहर्षी आणि अनुभवी सार्वजनिक नेतृत्व गमावले आहे.” — सुनेत्रा पवार, महाराष्ट्राच्या उप-मुख्यमंत्री

डॉ. डी. वाय. पाटील यांच्या पार्थिवावर बुधवारी कोल्हापुरात अंत्यसंस्कार केले जाणार असून, राज्यातील प्रमुख राजकीय नेते, शैक्षणिक क्षेत्रातील दिग्गज आणि नागरिकांकडून त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करण्यात येत आहे.

शिक्षण सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचावे या ध्येयातून त्यांनी ‘डी. वाय. पाटील ग्रुप’ ची स्थापना केली. १९८३ मध्ये नवी मुंबई येथे रामराव आदिक इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी या पहिल्या अभियांत्रिकी महाविद्यालयाची सुरुवात केली. पुढे त्यांच्या नेतृत्वाखाली शिक्षण संस्थांचे मोठे जाळे उभे राहिले. आज या समूहाअंतर्गत ७ पेक्षा अधिक अभिमत व खासगी विद्यापीठे तसेच १५० हून अधिक शैक्षणिक संस्था कार्यरत आहेत. कोल्हापूर, मुंबई आणि पुणे येथे ३ पेक्षा अधिक डीम्ड विद्यापीठे, ६ खासगी विद्यापीठे आणि १८० हून अधिक शिक्षण संस्था उभारण्यात आल्या असून अभियांत्रिकी, वैद्यकीय, फार्मसी, व्यवस्थापन, आर्किटेक्चर आणि कृषी अशा विविध शाखांमध्ये लाखो विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत.