-महागाईपासून सामाजिक तणावापर्यंत देशासमोर बहुआयामी आव्हाने
नवी दिल्ली आवेश तिवारी) : सध्या भारत एकाच वेळी अनेक गंभीर संकटांचा सामना करत असून, त्याचा थेट परिणाम सामान्य नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनावर होताना दिसत आहे. आर्थिक, सामाजिक, पर्यावरणीय आणि अंतर्गत सुरक्षेच्या पातळीवर देशासमोर उभ्या असलेल्या अडचणी अधिक तीव्र होत चालल्या आहेत. विकासाचे दावे आणि प्रत्यक्ष परिस्थिती यातील दरी दिवसेंदिवस ठळक होत आहे. महागाई हा सर्वात मोठा प्रश्न ठरला आहे. जीवनावश्यक वस्तू, अन्नधान्य, भाजीपाला, इंधन आणि घरगुती गॅसच्या वाढत्या किमतींमुळे मध्यमवर्गीय आणि गरीब कुटुंबांचे अर्थकारण कोलमडले आहे. उत्पन्न वाढीचा वेग मंद असताना खर्च मात्र प्रचंड वाढल्याने अनेक कुटुंबे आर्थिक तणावाखाली आहेत.
यासोबतच बेरोजगारीचे संकट अधिक गंभीर होत आहे. शिक्षण पूर्ण करूनही लाखो तरुणांना स्थिर रोजगार मिळत नाही. स्पर्धा वाढली असली तरी संधी मर्यादित असल्याने युवकांमध्ये असंतोष आणि नैराश्य वाढताना दिसत आहे. खासगी आणि सरकारी क्षेत्रात भरती प्रक्रियेतील विलंब हा देखील चिंतेचा विषय ठरत आहे.
ग्रामीण भारतात शेतकरी वर्ग संकटात आहे. अवकाळी पाऊस, दुष्काळ, पूर, पिकांचे नुकसान आणि उत्पादन खर्च वाढल्याने शेती तोट्यात जात आहे. कर्जबाजारीपणामुळे शेतकरी मानसिक दबावाखाली असून, सरकारकडून मिळणाऱ्या मदतीबाबत असमाधान व्यक्त केले जात आहे. सामाजिक पातळीवरही तणावाचे वातावरण आहे. जातीय, धार्मिक आणि राजकीय मुद्द्यांवरून समाजात मतभेद वाढत असून, काही ठिकाणी हिंसाचाराच्या घटना घडत आहेत. यामुळे सामाजिक सलोखा धोक्यात येत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात आहे.
पर्यावरणीय संकटेही देशासाठी मोठे आव्हान ठरत आहेत. वायू प्रदूषण, पाण्याची टंचाई, वाढते तापमान आणि नैसर्गिक आपत्ती यामुळे आरोग्य आणि जीवनमानावर विपरीत परिणाम होत आहे. मोठ्या शहरांमध्ये प्रदूषणामुळे नागरिकांच्या आरोग्याचा प्रश्न गंभीर बनला आहे. सीमावर्ती भागात सुरक्षा आव्हाने कायम असून, दहशतवाद आणि अंतर्गत सुरक्षेच्या प्रश्नांकडेही सरकारला सतर्क राहावे लागत आहे. या सर्व संकटांच्या पार्श्वभूमीवर देशासमोर स्थैर्य, विकास आणि सामाजिक ऐक्य टिकवणे हे मोठे आव्हान बनले आहे. एकीकडे भारत जागतिक पातळीवर प्रगतीचा दावा करत असताना, दुसरीकडे सामान्य नागरिक मात्र रोजच्या अडचणींशी झुंज देत आहे. या संकटांवर प्रभावी उपाययोजना राबवून लोकांचा विश्वास पुनर्स्थापित करणे, हेच सध्या देशासमोरचे सर्वात मोठे आव्हान असल्याचे जाणकारांचे मत आहे.
